SZTABIN

Jest to duża wieś gminna, niegdyś miasteczko, położona nad Biebrzą. Powstała jeszcze przed 1598 rokiem, przy przeprawie przez Biebrzę, na trakcie Augustów - Knyszyn. Założył ją Adam Chreptowicz i przez ponad półtora wieku nosiła nazwę Osinki. Pod koniec XVII wieku zaczęto przekształcać ją w ośrodek miejski.

Nazwa Sztabin została dopiero wprowadzona przez Joahima Chreptowicza. Uregulował on osadę, wyznaczył trójkątny rynek i sieć ulic. Od tej pory była głównym centrum handlowym dóbr krasnoborskich (Chreptowiczów, a później Brzostowskich).

Miejscowość rozwinęła się dzięki działalności hrabiego Karola Brzostowskiego. Dzięki niemu w 1895 roku powstała parafia, zbudowano także przystań na Biebrzy.

Hrabia Karol Brzostowski (1796-1854) był wnukiem Joachima Chreptowicza i odziedziczył po nim spory majątek - ale z całkiem znacznym zadłużeniem. W celu jego ratowania podjął bardzo energiczne i nowatorskie posunięcia, spełniając jednocześnie misję wychowania chłopów. Najpierw zastapił pańszczyznę krótkoterminowymi, później dłuższymi dzierżawami. Wprowadził płodozmian, uprawę ziemniaków i innych roślin okopowych. Zorganizował system kredytowy oraz ubezpieczenia emerytalne. Stworzył znaczący ośrodek przemysłowy, do którego robotników ściagał nawet z saksonii (w Hucie mieszkają ich potomkowie). Na zakłady przemysłowe składały się: huta szkła, gorzelnia, browar, wytwórnia likierów i wódek, odlewnia żeliwa, huta żelaza, tartak, stolarnia i wytwórnia maszyn rolniczych.

Brzostowski produkując alkohol, jednocześnie dbał o trzeźwość swych poddanych. Stworzony przez niego kodeks karny wymagał, by za upicie się do nieprzytomności klienta - szynkarz płacił wysoką karę. Panował również zakaz sprzedaży i spożywania trunków w godzinach pracy. Z innych obowiązujących praw warto przytoczyć nakazujące płacić urzędnikom odszkodowanie za marnotrawienie czasu rolnikom. Rodzina musiała płacić za swych krewnych pochwyconych na żebractwie. Ubodzy, którzy nie byli w stanie zarobić na swoje utrzymanie i nie posiadali rodziny, otrzymywali miesięczne zasiłki. Ścigane było również zabieranie dorastających dziewcząt na odległe łąki.

W działalności hrabiego Brzostowskiego doszukiwano się prekursorstwa socjalizmu. W rzeczy samej, wprowadzenie bezpłatnej opieki lekarskiej i szkolnictwa finansowanego przez gminę nadało mu przydomek "czerwonego hrabi".

Hrabia Brzostowski testamentem z 29 listopada 1853 roku uwłaszczył wszystkich uprawiających rolę i powołał mającą cechy spółdzielni, Instytucję Rolniczo-Przemysłową Sztabin.

Informacje zaczerpnięto z :

• S.Maciejewski "Po ziemi Suwalskiej"
• S.Maciejewski "Szlakami Północnej Suwalszczyzny"
• I.W. Baturowie "Po ziemi Augustowskiej"
• W.Batura "Szlakami Południowej Suwalszczyzny"
• J.Bacewicz "Podstawy wiedzy regionalnej ziemia suwalska"